Get Adobe Flash player
خانه بقعه ها و اماکن بقعه متبرکه حضرت امامزاده ابو جعفر محمد (علیه السلام) یزد
(3 votes, میانگین 5.00 از 5)

بقعه متبرکه حضرت امامزاده ابو جعفر محمد (علیه السلام) یزد

imamzade-jafar2

از زیارتگاه‌های با شکوه و تاریخی استان یزد، حرم مطهر و ملکوتی حضرت امامزاده ابو جعفر محمد (علیه السلام) است که در بلوار امامزاده جعفر (علیه السلام) شهر یزد، در محله مصلی عتیق قرار دارد.

به درستی معلوم نیست چه زمانی بر روی مرقد حضرت امامزاده ابو جعفر محمد (علیه السلام) بقعه‌ای بنا شده است. اما آن چه تاریخ گواهی می‌دهد، پس از دفن این سید جلیل القدر در قبرستان تازیان، این مکان رونق دیگری یافت.

از وضع مرقد امامزاده ابوجعفر محمد (علیه السلام)، از سال 424 تا 757 ه‍.ق‍. اطلاعات دقیقی در دست نیست. فقط می‌دانیم سنگ مرمری که تاریخ مربوط به وفات امامزاده و حسب و نسب وی بر آن حک شده، بر روی مرقد نصب گشته و ظاهراً مسجد و محرابی پیرامون قبر وجود داشته است.

در سال 776 ه‍.ق‍. خواجه اسحاق بن خواجه حسن ساورج خوارزمی، سنگی را که تاریخ بر آن بود برداشت و صورت قبر را از کاشی پوشانید و عبارت تاریخ بر پیش محراب گذارد و بر اطراف مزار دیوار کشید. امیر معین الدین اشرف، ورودی بارگاه را توسعه داد و بازاری (با کوچه‌ای مسقف) و سفید‌کاری شده، متصل به بارگاه ساخت و نوشتاری مشتمل بر وقایع مربوط به امامزاده بر پا داشت.

در سال 798 ه‍.ق‍. مقارن طغیان سلطان محمد، پسر ابو سعید طبسی در یزد، امیر صدر الدین وزیر، زمینی مجاور بنای امامزاده خرید و به صحن امامزاده، الحاق کرد و چون به دست اتباع سلطان محمد کشته شد. در آن جا به خاک سپرده شد. پسرش امیر قطب الدین علی بر اطراف آن زمین، دیوار فخر و مدینی با پنجره از آجر پخته کشید و بر طرف قبله، صفه و طبنی و بر جانب شمال صفه‌ای به رسم مسجد با محراب ساخت. در همین جا مولانا حاجی نظام الدین اسحاق حموی، متوفای سال 852 ه‍.ق‍. را دفن کردند.

در سال‌های 799 تا 844 ه‍.ق‍. در پایین حرم امامزاده ایوانی دلگشا و نقش و نگار شده و مسجدی با محراب مرمر و چراغ‌های آویزان ساخته شد و بالای مسجد، غرفه‌هایی با پنجره‌های متعدد و نقش و نگار شده احداث گشت، علاوه بر این سردابی نیز اتحاد گردید و سنگ فعلی بر آرامگاه گذاشته شد.

در سال 854 ه‍.ق‍. خواجه احمد فراش که از خادمان امیر زاده سلطان محمد یتموری بود، قطعه زمینی پشت ساباط خانقاه خرید و نبش کرد و ساباط و سقایه و امیر معین الدین اشرف را هم ویران ساخت و تبدیل به مدرسه‌ای شش ضلعی شد.

برای بارگاه امامزاده جعفر (علیه السلام) دو در تعبیه گردید؛ یکی سمت شرق و دیگری سمت غرب و نیز آشپزخانه و اتاق‌هایی جهت خادمان و خانه‌هایی به منظور فقرا احداث شد و آب انباری نیکو احداث گردید.

در سال 859 ه‍.ق‍. سید جلال الدین محمد قطعه زمینی خریداری نمود و در آن ایوانی عالی بنا کرد. در همین سال، خواجه معین الدین علی میبدی میان مدرسه و مزار، حوضی از آجر ساخت و بر آن پنجره‌ای آهنین نصب گردانید و حوض‌های دیگر و شبستان‌ها و ایوان‌های عالی به شکل مساجد احداث نمود، که جویبار از میان حوض‌ها عبور می‌کرد و نیز در بیرون امامزاده و مقابل آن، مدرسه‌ای با چهار دیوار ساخت.

در سال 860 ه‍.ق‍. سیل عظیمی به شهر برد. روی آن که نصف صفه جدید و صومعه و صفه پایین پای امامزاده و مدرسه و پایاب از میان رفت و مخروبه شد.

در سال 861 ه‍.ق‍. سید جلال الدین محمد، شیخ زاده برهان الدین اسیر شیخ دادائی خواجه معین الدین علی، بناهایی را که خود ساخته بودند و بر اثر سیل خراب شده بود، احیا کردند و بقیه به همان حال، مخروبه باقی ماند. هم چنین در این سال، هر روز مردم در این آستانه اطعام می‌شدند.

از سال 862 تا 962 ه‍.ق‍. صد سال طول کشید که مزارع، صومعه، مسجد و غیره تجدید بنا شد و به حال اول برگشت، ولی بناها نسبت به سابق، بسیار کمتر بود.

از سال 962 تا 1319 ه‍.ق‍. تصرفات و الحاقات دیگری در این مزار صورت نگرفت. مفیدی نیز می‌گوید: «اکنون که در حال نگارش این کتاب هستم و سال 1803 ه‍.ق‍. می‌باشد، بعضی از عمارات منهدم گشته و کسی توفیق نیافته است آن‌ها را بازسازی کند.»

در سال 1319 ه‍.ق‍. ساختمان‌های قدیم آستانه تخریب و به کمک چند شخص خیر، حرم توسعه داده و ساختمانی عالی ساخته شد. گفته می‌شود، حدود صد سال پیش، حرم، بقعه کوچکی بوده است به طول پنج و عرض سه متر، تا آن که یکی از متمولین صاحب منصب یزد به نام «میرزا فتح الله خان مشیر الممالک مستوفی یزد» در حدود سال 1305 ه‍.ش‍. به سامرا رفت و در آن جا نقشه حرم عسکریین، توجه او را به خود جلب نمود، لذا نقشه آن حرم مطهر را در این جا پیاده نمود و از این دوره شکوه و عظمت بارگاه امامزاده جعفر (علیه السلام) از سر گرفته شد. وی همچنین کاروانسرایی نیز در مجاورت حرم ساخت که امورزه مرمت شده و به شکل باشکوهی در آمده است.

در سال 1328 ه‍.ش‍. گنبد موجود را معماری به نام «استاد حسین رمضان خوانی» بنا کرد و بعدها استاد محمد خوش زبان آن را مرمت و بازسازی نمود.

 

مدخل اصلی (ورودی غربی): در گذشته، ورودی شرقی این امامزاده، از ابهت و شکوه خاصی برخوردار بود و نمای اصلی امامزاده به شمار می‌آمد و گلدسته‌ها نیز در همان طرف بود. اکنون آسان‌ترین راه دستیابی به آرامگاه امامزاده ابوجعفر (علیه السلام) از طریق بلوار امامزارده جعفر (علیه السلام) می‌باشد.

 

ایوان باشکوه: در ورودی غربی، ابتدا ایوان و سردری زیبا و باشکوه قرار دارد که به واسطه ترکیب یافتن گل‌های رنگارنگ اسلیمی و ختایی، در زمینه‌ای فیروزه رنگ، جلوه‌ای دو چندان به ایوان داده است. در ابتدای سر در، بر روی کاشی آیه شریفه «ادخلوها بسلام آمین» نقش بسته است. طول این ایوان قریب نه و عرض آن شش متر است که حدود یک متر ضخامت دیوار می‌باشد.

 

صحن امام: پس از عبور از ایوان، به قدیمی‌ترین صحن آستانه وارد می‌شویم که ابعاد آن 13/5 × 5 متر است و دارای ایوان و اتاق‌هایی در آن می‌باشد.

تنها پوشش دیوارهای صحن، اندودی از گچ است که از سالیان دور مانده است.

در زوایای مختلف این صحن، آرامگاه‌های خانوادگی قرار دارد. در وسط این صحن نیز، آرامگاه‌های خانوادگی قرار دارد. در وسط این صحن نیز، حوض سنگی خودنمای می‌کند که از دیرباز به همان شکل بوده است. در گوشه جنوبی صحن، مقبره میرزا علی اکبر مصلایی، جد مرحوم محمد علی عالمی (صمصام یزدی ـ شاعر و اهل علم) قرار دارد و مردم یزد را بدان اعتقادی بس محکم می‌باشد. علاوه بر این دفتر، دفتر پاسخگویی به مسائل شرعی در همین صحن واقع است.

 

چاه صاحب الزمان (عجل الله تعالی فرجه): در انتهای صحن امام، نزدیک به رواق، چاه آبی است که حاجتمندان، رقعه‌های خود را در آن می‌اندازند. گویند، حدود نود و شش سال قبل (1290 ه‍.ش‍. ) مردی که دچار مرض حبصه شده بود، از فرط ناراحاتی، خود را به درون این چاه می‌اندازد. پس از آن که او را بیرون می‌آورند، می‌بینند هیچ اثری از حصبه در او دیده نمی‌شود؛ بعد از این واقعه اعتقاد مردم به این چاه راسخ‌تر می‌شود.

 

کتابخانه:  سمت راست ورودی، کتابخانه‌ای با نمای زیبایی از کاشی‌های مشکب و معرق و تخت و کتیبه‌ای استوار به خط علی محمد کاوه (خوشنویس مشهور یزدی) زینت یافته، قرار دارد.

در طبقه فوقانی کتابخانه دفتر آستانه امام زاده جعفر (علیه السلام) و چند اتاق دیگر قرار دارد.

کفش داری:        بر سر در ورودی به رواق حرم، اشعاری در مدح امام زاده جعفر (علیه السلام) به خط نستعلیق و زیبای علی محمد کاوه به چشم می خورد که از قرار ذیل است:

این بارگاه که پایه اش از عرش برتر است

آرامگاه نسل سلیل پیمبر است

 

این شه که خفته است در آغوش تیره خاک

خود آیت جلال خداوند اکبر است

 

بو جعفر است کنیه، محمد ور است نام

نور دو چشم فاطمه و شبل حیدر است

 

از خاندان صادق آل محمد

فرزند ارجمند علی بن جعفر است

 

ورودی شمالی:  نخستین مدخل و ورودی زائران امامزاده از « کوچه امام زاده » یا از طریق « صحن ولایت » انجام می شود. این ورودی که ابتدا با صحنی به ابعاد 30×14 متر بود به صحن کارگر نیز معروف است. در دو طرف این صحن رواق هایی قرار دارد که تاریخ ساخت آن حداکثر کربوط به 32 سال قبل است.

 

ورودی شمال غربی:     در قسمت شمال غربی امام زاده، یک ورودی با سر در گچی می باشد که به یکی از آرامگاه های خانوادگی وصل می شود.

 

ورودی جنوبی:    پس از راه شمالی این دومین راه اصلی رسیدن به حرم مطهر است. این قسمت که قبلا به « حسینیه امام زاده » معروف بود در مراسم روضه خوانی و سوگواری از آن استفاده می شد و در حال حاضر عملا تبدیل به صحن جنوبی شده مدفن تازه گذشتگان متمکنان شهر شده است. رواق های این حسینیه نیز تازه ساخت می باشد و نشانی از رواق های کهنه حسبنبه دبده نمی شود.

 

ورودی شرقی:   این ورودی که از سوی صحن شرقی است از وسیع ترین و حدیدترین صحن های آستانه می باشد که با نمای زیبایی از گلدسته و ایوان، گل و گل کاری و حوض و سقاخانه ای در وسط صحن بر جلال و شکوه آن افزوده است. این صحن به طول و عرض 36/5×49 متر می باشد که اخیرا با سر در زیبایی تکمیل شده است.

 

ایوان و مناره ها:  آنچه این صحن را جلوه می دهد وجود ایوان رفیع و مناره های بلند مدخل آن می باشد که عظنت خاصی به آرامگاه داده است. در دو طرف این ایوان دو مناره بلند و زیبا قرار دارد که سراسر با کاشی های معرق پوشیده شده و شکوه خاصی به آن داده است. ارتفاع این مناره ها 21/5 و به فاصله 5/5 متری از هم قرار دارند.

 

رواق شمالی:     رواقی است دلگشا با ورودی وسیع که در دو سوی صفه ورودی آرامگاه خانوادگی قرار دارد. بر بالای سر در حرم این شعر که بر روی ورقی برنجی حک شده به چشم می خورد.

 

این روضه مقدس اولاد مصطفاست

یا مدفن سلاله سلطان اولیاست

 

قبلا در این قسمت در قدیمی و بسیار نفیسی از چوب گردو بود که بر آن گره هایی رسم شده و بر دو لنگه اش « فادخلوها بسلام آمنین » کنده شده بود. همچنین این محل دری به ایوان ورودی دارد که رو به روی آن دار التدریس است که در زمان های گذشته محل تدریس دروس حوزوی بود لکن در حال حاضر تنها مدفن بزرگانی از علما و مشاهیر است که از جمله آنان، آیة الله حاج میرزا سید علی مدرس لب خندقی، آقا سید ابو القاسم باغ گندمی، آقا شیخ غلام رضا ابرند آبادی و آقا سید ابو القاسم جندقی می باشد.

 

رواق شرقی:      این رواق از حیث اندازه و تزیین مانند بقیه رواق هاست امام وسط آن در پایین پای حرم است و رو به روی آن ایوان بلند و بزرگ با دری فلزی و مشبک قرار دارد که به « صحن انقلاب » مرتبط می سازد و از همین مکان می توان ستون های قطور و مستحکم گلدسته های صحن انقلاب را نظاره گر بود. در گذشته در مدخل ورودی به حرم در بزرگی بوده که می توان آن را از قدیمی ترین درهای موجود حرم دانست.

 

رواق جنوبی:      این رواق نیز از حیث تزیینات آیینه کاری و سنگ کاری دیوار و کف مانند دیگر رواق هاست. با این ویژگی که از پنج راه می توان به این رواق رسید. یکی از سمت مقبره شیخ غلامرضا یزدی ( فقیه خراسانی ) که باعث تردد بیشتر شده است؛ دیگر از مسجد، از طریق صحن های جنوبی، شرقی و غربی، همچنین دری بزرگ از اینجا به حرم باز می شود که تازه ساخت است.

 

رواق غربی:        این رواق بر خلاف گذشته، اکنون یکی از پر رفت و آمد ترین ورودی ها به حرم مطهر است، بنابر این دری مستقیم به درون حرم ندارد. تنها وسیله ارتباطی آن با حرم پنجره های مشبکی است که در چپ و راست این رواق قرار دارد.

مردان پس از ورود به این رواق به سمت راست و به طرف قبله می روند که مخصوص آقایان است. سوای معماری خوب و خوش نوای رواق غربی، در حد فاصل سنگ های بدنه و آیینه کاری، دور تا دور رواق ها مزین به الواحی از سنگ است که کلمات قصار ائمه اطهار (علیهم السلام) با خطی زیبا و با ترجمه فارسی حک شده که فضای معنوی بالایی را ایجاد نموده است.

 

حرم مطهر:         به گفته برخی از کارشناسان این حرم یکی از بزرگ ترین حرم های خاندان پیاممبر (صلی الله علیه و اله و سلم) است که در فضایی به ابعاد 14×14 متر ساخته شده است که با اضافه نمودن مساحت دو ایوان سمت شرقی و شمالی حرم مساحتی در حدود 240 متر مربع دارد به علاوه فضای باز زیر گنبد به ارتفاع 24/5 متر شکوه و عظمتی به این مکان داده است که چشم هر بیننده ای را به خود جلب می کند.

آیینه کاری ها، اثر استاد مشهور محمد علی عبداللهی قمی می باشد و هم اوست که کتیبه ثلث تحت الاشاره که کار حسین زارع یزدی می باشد را در گرداگرد حرم به اجرا در آورده است. این کتیبه شامل دعا و سوره واقعه می باشد. در کتیبه برنجین بالای دیواره جنوبی حرم، این عبارت را می توان خواند: « به سال یک هزار و و سیصد و پنجاه و یک شمسی، حرم مطهر امام زاده جعفر فرزند امام جعفر صادق (علیه السلام) با همت و هزینه حاج محمد علی روحانیان فرزند حاج غلام حسین تزیین و آیینه کاری آن به اتمام رسید. »

آقای حاج میرزا سید علی حایری یزدی از نوادگان حضرت امام زاده جعفر (علیه السلام) می باشد که از مفاخر خطه یزد و از بزرگان علما و مراجع بوده است.

 

ضریح منور:         ضریح قبلی که از نوع آهن و مشبک بود به حرم مطهر امام زاده سید شمس الدین روستای بنادک سادات مهریز منتقل و به جای آن ضریحی زیبا و بزرگ ساخته و جای آن را گرفته است.

ضریح کنونی که نزدیک به ده سال، کار ساختن آن به طول کشیده، اثر دست های توانمند سحر آمیز « مرحوم استاد شکرالله صنیع زاده خاتم » و « استاد محمد حسین پرورش اصفهانی » است. این دو استاد بزرگوار ضریح دیگر اماکن مذهبی ایران، عراق و سوریه را نیز ساخته اند. در زیر تاج ها بخشی از سوره دهر و سپس در جهارده چشمه زیبای فیروزه ای رنگ نام های چهارده معصوم (علیهم السلام) به چشم می خورد. بر بالای پنجره های مشبک نقره ای شعر بلند « مرحوم شاکر یزدی » به خط استاد « حبیب الله فضائلی اصفهانی » بر زمینه ای از مینای قهوه ای رنگ قرار دارد که ضمن ستایش از ضریح و بانی آن آقای حاج محمد علی روحانیان تاریخ اتمام کار و نصب ضریح را نیز آورده که چنین است:

 

در این مقام دارد صفای کعبه جان

نهفته است تن اطهری چو جان جهان

سلیل حضرت صادق محمد بن علی

سمی شاه رسالت صفای باغ جنان

بود امام ششم جد پنجمش اما

ندیده ثانی او دیده چهار ارکان

شمیم دوحه طه نسیم رحمت حق

جهان مجد و معالی سپهر شوکت و شأن

ملاذ خرد و کلان ملجا صغیر و کبیر

مغیث عارف و عامی پناه پیر و جوان

گهی ز لطف کند عقده های مردم حل

گهی ز مهر کند مشکلاتشان آسان

نرفته سائلی از آستان او محروم

که عادتش کرم است و سجیه اش احسان

زمین یزد از آن دم که گشته مدفن او

ز قدر و مرتبه نازد بر این بلند ایوان

به بوستان سیادت گلی بود خرّم

به آسمان جلالت مهی بود تابان

میان خلق چون آبای خویش نفس نفیس

به چشم دهر چو اجداد خویش روح و روان

زهی به همت « روحانیان » که با اخلاص

از این ضریح نهاد اهتمام او بنیان

« صنیع زاده » که مینا گرش بود الحق

نموده چشم فلک را به صنع خود حیران

چون آن ضریح معلّی از آن دور شد تکمیل

به منتهای ظرافت، بدون هر نقصان

نوشته خامه « شاکر » برای تاریخش

« زهی به جلوه، ضریحی چو کعبه، قبله جان »

 

در اطراف ضریح و به دور حرم عده زیادی از بزرگان و مشاهیر یزد دفن شده اند که سنگ قبر برخی از آنان در مرمت و بازسازی برداشته شده و آثاری از آن نیست و امروزه از آن همه تنها چهار سنگ قبر باقی است که متعلق به آیت الله آقا سید یحیی مجتهد یزدی ، آیت الله شیخ جلال الدین آیة اللهی ، میرزا فتح الله خان مشیر الممالک ، مستوفی یزدی و بانی بقعه و میرزا تقی خان مشیری، فرزند میرزا فتح الله خان می باشند.

 

سنگ قبر مطهر:  بر روی مرقد، یک قطعه سنگ داخل قاب کتیبه داری از کاشی معرق به اندازه 140×160 سانتی متر نصب شده است که عبارت ذیل بر آن چنین می باشد:

« قال الله تعالی العزیز شأنه و من یهاجر فی سبیل الله یجد فی الارض مراغما کثیرا وسعه و من یخرج من بیته مهاجرا الی الله و رسوله ثم یدرکه الموت فقد وقع اجره علی الله؛ عمل محمد خوش زبان بنّاء یزدی »

عبارت سنگ قبر مطهر به خط نسخ چنین است:

« مضی الی جوار الله السید المعصوم ابو جعفر محمد بن علی بن عبدالله بن احمد بن علی العریضی بن الامام صادق جعفر بن الامام الباقر محمد بن الامام السجاد علی بن الامام ابی عبدالله الحسین بن الامام امیرالمونین علی بن ابی طالب، رضی الله عنهم اجمعین اطهرین برحمتک یا رب فی السادس المحرم لسنة اربع و عشرین و اربع مائة الهجریة الهلالیة ( 6 محرم 424 ه.ق ) آمرزیده باد هر که غیاث الدین شهاب را به دعای خیر یاد کند! فی محرم سنة سبع ثلاثین و ثمان مائة [ 837 ] ». در حواشی سنگ نام دوازده امام و بر پیشانی آن « لا اله الا الله محمد رسول الله » و به خط ریز میان آن ها « علی ولی الله » حک شده است.

 

گنبد عظیم:         یکی از زیباترین آثار معماری آستانه حضرت امام زاده جعفر (علیه السلام) وجود گنبد عظیم و با شکوه آن است. سبک و شکل گنبد امام زاده جعفر (علیه السلام) تقریبا از روی گنبد مسجد جامع یزد الگو برداری شده و به گونه ای می باشد که بر روی چهار ستون قطور استوار است. ارتفاع گنبد از سطح زمین تا نوک آن به 24/5 متر و ارتفاع ساقه و مقصوره آن 9/5 متر می باشد. تازیخ ساخت گنبد به درستی معلوم نیست اما بنابر قول مشهور حدود صد سال پیش مشیرالممالک آن را مرمت نموده است.

این بنای عظیم به شماره 2320 و در تاریخ 23/1/1386 به ثبت آثار تاریخی و ملی رسیده است.

افزودن نظر


تاریخ امروز

امروز : دوشنبه
01. بهمن 1397
14. جمادي‌الاول 1440
21. ژانویه 2019

اوقات شرعی



آخرین نظرات